Te quiero (casi siempre)

Llenas, Ana (2015): Te quiero (casi siempre), Madrid: Espasa Infantil, [52 pp.]. (ISBN: 978-84-6704-370-9). 

Descrición, formato e contido: álbum ilustrado de lectura convencional. No seu formato físico (cuxas dimensións son: 27x27 cm) ten unha cuberta de cartoné, onde figuran os protagonistas do conto, Lolo e Rita, voando cun fondo azul que semella o ceo, aparece tamén o título do conto e o nome da autora e ilustradora, Anna Llenas. Nas gardas observamos unhas ilustracións que semellan uns ovos, ou se cadra unhas nubes. É importante destacar que estas ilustracións son fotografías nas que aparecen as personaxes e todos os elementos están feitos en cartón e papel de distintas cores. No interior aparece a páxina de título de créditos coa información da edición e a portada cos mesmos datos da cuberta sobre fondo branco.

Nesta historia preséntase a dous personaxes, Lolo e Rita. Lolo é un bicho bóla e Rita é un vagalume. Eles son moi diferentes e gústanlles cousas distintas, pero quérense moito pese ás diferenzas. Amósanos un amor moi diferente ao doutros contos, onde todo parece perfecto e non hai problemas, aínda que en realidade se producen tensións e desencontros debidos ás personalidades diferentes que caracterizan ás personaxes, que aprenden a respectarse e aceptarse tal e como son.

Potencialidades: entre as potencialidades da lectura desta obra salienta o respecto polas diferenzas individuais e persoais. O amor que amosa a obra non ten porque ser un amor de parella exclusivamente, senón amor entre persoas, amigos e amigas, familias etc. Outra potencialidade é aprender a ser comprensivos, saber perdoar e aceptar as particularidades. 

Traducións a outros idiomas e recursos:

O idioma orixinal do conto é o castelán: Te quiero (casi siempre), aínda que tamén ten tradución ao catalán. Entre os recursos que podemos atopar sobre este conto eliximos unha canción, Te quiero (casi siempre) la canción, de Anna Llanas e Yo soy ratón (Manu Rubio), podemos atopar tamén un novo formato do conto en pop-up e materiais descargables na web da autora.

Distinta

Valencia, Beto (2019): Distinta, ilust. Sofía Zapata Ochoa (Sozapato), trad. Manuela Rodríguez. Pontevedra: Kalandraka, col. Demademora [36 pp.]. (ISBN:978-84-8464-440-8)

Descrición do formato e contido: álbum ilustrado de lectura convencional que foi finalista do X premio internacional Compostela de álbum ilustrado. Conta cunhas dimensións de 22x22 cm e cunha cuberta de tapa dura na que figura o título da obra na parte superior. A disposición do título propicia que poida pasar desapercibido para a nosa mente, por facer unha lectura moi rápida e visual, pero se nos fixamos ben atopamos algo que non está como normalmente o atopamos: o “N” do título está do revés, coma se lle deran a volta ou coma se fose un “N” distinto. Isto podería ser unha pista e un bo recurso para imaxinar como pode ser o conto. Xusto enriba do título atópanse os nomes do autor do texto Beto Valencia e da ilustradora Sofía Zapata Ochoa (Sozapato). Na ilustración da cuberta atopamos unha nena sorrinte que semella estar moi feliz e alegre. Parece que ten os ollos pechados, coma se estivese soñando esperta. Ao redor da nena podemos observar uns peixes de fermosas cores, todos diferentes en cores, tamaño e forma. A nena ten o pelo coma se lle estivese voando ou coma se ela mesma estivese voando, impulsada por todos os peixes que a acompañan. No fondo desta ilustración, ocupando todo o fondo da cuberta, preséntase unha cor turquesa que semella a cor do mar. Nun dos lados, concretamente na esquina superior dereita, encóntrase un pequeniño barco de papel en posición vertical que nos convida a usar a imaxinación e a experimentar coa imaxe, ladeando o libro e colocando o barco en posición horizontal, o que colocará a nena tamén nesa posición e deixará de dar a sensación de que está voando para simular que está sendo levada polos peixes no mar.

As gardas presentan unha gran cantidade de caixas, todas elas moi diferentes: grandes, pequenas, con tapa, sen tapa, con raias, sen elas… e de moitísimas cores. Estas ilustracións das caixas poderían ter certa similitude coas persoas, todas somos diferentes en moitos aspectos, tamén na nosa forma de pensar. E cada caixa agocha nela unhas ideas distintas e unha imaxinación diferente, exactamente igual que pasa coas nosas mentes. A portada conta cun fondo branco, os datos da cuberta (de novo co título da obra DISTINTA co N do revés) e unha ilustración da nena, agora dentro do barquiño de papel, cunha expresión alegre e feliz. Ten os brazos moi estirados e abertos, dando unha sensación de liberdade e un sentimento de estar a gusto. Nun dos lados do barquiño encóntrase pousada una bolboreta de grandes ás. 

No interior as ilustracións ocupan toda a páxina e presentan unha nena, que agora sabemos que se chama Lúa, cunha expresión triste, aburrida e desganada. Lúa observa dende o seu balcón unha cidade chea de edificios sombríos e xente inexpresiva mirando para a televisión. Lúa é a única persoa que está no balcón. Na parte inferior das páxinas atópase o texto do conto, sobre fondo branco, conformado por frases moi breves e sinxelas, onde nos presenta o que lle pasa a Lúa. Ela séntese distinta e o narrador vainos explicar porqué. Ao pasar a páxina seguinte as ilustracións seguen a mesma liña, pero cando pasamos a quinta páxina todo cambia: as ilustracións agora teñen cores vivas e cálidas e Lúa está feliz, porque ese nivel é o da súa imaxinación. A transición fixo que agora o texto xa non se atope fóra das ilustracións, senón que forme parte delas. A partir deste momento prodúcese unha constante contraposición entre as ilustracións referidas á realidade e á imaxinación.

Potencialidades: a lectura desta obra propicia múltiples posibilidades para traballar con nenos e nenas, pois a historia de Lúa podería ser a de calquera neno ou nena que sinta que non pensa coma os demais ou que se sente fóra de lugar no sobrio mundo das rutinas dos adultos. Tamén é importante recoñecer ese gran privilexio e valor que é a imaxinación, non só na etapa infantil, senón durante toda a vida, pois temos a capacidade de imaxinar un mundo totalmente diferente nas nosas mentes. É por iso que unha das potencialidade desta obra é a da diferenza, a de ser capaces de ver o lado bo das cousas e non deixarnos levar por algo que non nos gusta ou unha situación que non nos apetece, senón ser capaces de tentar sacar sempre o positivo da cada situación que se nos presenta no día a día. Por exemplo ao comezo do libro podemos ler a primeira frase que nos amosa como é iso de ver o lado positivo da vida: “Cada día, mentres uns se queixan por ter que madrugar…,a ela encántalle erguerse cedo para escoitar os segredos que murmuran as nubes da mañá”. As ilustracións desde conto representan outro gran recurso que podemos empregar cos nosos alumnos e alumnas, polas múltiples lecturas que propician e a súa capacidade de suxestión.

Por catro esquinitas de nada

Análise de contos infantís

1. Por catro esquinitas de nada.

Ruillier, Jérôme. (2016). Por cuatro esquinitas de nada. Barcelona: Editorial Juventud.

Descrición do formato e contido: álbum ilustrado con texto e ilustracións de Jérôme Ruillier. É de fácil manexo para todos/as usuarios/as. Ten formato cadrado e na cuberta aparecen imaxes claves da obra, o nome do autor, da editorial e o título. En cambio, na contracuberta aparece un pequeno fragmento do texto a modo resumo, invitando a realizar unha pequena reflexión e a coñecer un pouco a historia que acontece. Ademais tamén aparece a páxina web da editorial, o ISBN e o código de barras. Cando abrimos o conto, no interior, podemos observar a sinxeleza das imaxes, utilizando figuras xeométricas con cores rechamantes e vivas. En todas as páxinas prevalecen as imaxes xeométricas fronte ao texto. As figuras que aparecen na historia, representan as diferenzas que existe entre o grupo de amigos/as protagonistas.

O contido xira ao redor dunhas figuras xeométricas que están a xogar e entreterse ata que se produce un conflito: queren entrar na casa grande, pero Cadradiño non pode entrar porque a porta é redonda…Isto provoca que entre todos barallen distintas solucións, á vez que convida ao lectorado a reflexionar tamén sobre as diferentes solucións que se van dando e as súas consecuencias: que Cadradiño se alargase, se estirase, se dobrase... pero ningunha idea semella acertada, de aí que Cadradiño se sentise moi triste porque el quería entrar. Finalmente a solución atopada é a máis feliz, ao se decataren de que non era Cadradiño quen tiña que cambiar, senón a porta, polo que lle cortaron catro esquiniñas e Cadradiño xa puido entrar na casa grande.

Potencialidades: coa lectura desta obra podemos fomentar a aceptación dun mesmo/a, polo que podemos expoñer que non todos/as somos iguais, senón que cada un ten algo especial e único. Ao mesmo tempo tamén se traballa a diversidade, a relación e o traballo grupal. Ademais tamén podemos repasar conceptos matemáticos como as figuras xeométricas e os colores. Sendo un conto que ofrece moitas posibilidades de activades, tanto para traballar os valores como tamén aspectos artísticos.

Recursos:

Bea. (2020). Por cuatro esquinas de nada 🔷 en la mesa de luz [Archivo de vídeo]. Recuperado de https://www.youtube.com/watch?v=xr09J56ZZw8 (consultado o 17/4/2020)

Tictactuc. (2020). Por Cuatro Esquinitas de nada - Cuento [Archivo de vídeo]. Recuperado de https://www.youtube.com/watch?v=ZU8OVF17hYc (consultado o 17/4/2020)

Del Val, B. (8 de abril de 2020). La diversidad y la discapidad a través de los cuentos. Parte [Mensaje de un blog]. Recuperado de

http://aulateadelossoles.blogspot.com/2015/02/la-diversidad-y-la-discapacidad-traves.html (consultado o 17/4/2020)

Solis Saez, M.G. (2020). Por cuatro esquinitas de nada - Juan Rafael Muñoz Muñoz (autor). Recuperado de https://www.youtube.com/watch?v=PeVSXnFVqrc (consultado o 17/4/2020)

Topito terremoto

Llenas Ana (2017). Topito Terremoto. Barcelona: Beascoa.

Descrición do formato e contido: álbum ilustrado con texto e imaxes de Ana LLenas. Ten un formato cadrado e un tamaño un pouco máis grande do habitual, pero é de fácil manexo para todos/as os usuarios/as. A tapa é dura e na cuberta aparece a ilustración do protagonista, Topito Terremoto, o título do conto e o nome de autora, ocupando grande espazo. Na contracuberta encóntrase o título, o ISBN, o código de barras, a editorial, a páxina web, un pequeno resumo da historia e unhas ilustracións nas que aparece Topito cargado de etiquetas que a xente lle pon. No interior, todas as ilustración teñen moito más peso ca o texto, son imaxes moi visuais, rechamantes e xeralmente, coloristas, sobre todo cando aparece Berta, a Maga do Bosque.

O contido de Topito Terremeto céntrase na historia de Topito, un neno movido que se distrae con facilidade. É un neno incomprendido, tanto pola familia como na escola, xa que todos/as lle atribúen etiquetas negativas: hiperactivo, TDAH, inquieto… Ninguén lle pregunta que lle pasa ou como se sente, ata que a familia chama á Maga do Bosque, Berta, unha terapeuta resolutiva con terapias creativas. Berta confía en Topito desde o primeiro momento, deixa que se exprese libremente para así chegar a el e coñecelo máis. A maga busca a forma de descubrir as súas potencialidades como: cociñar, practicar artes plásticas, deportes, costura… Topito ao sentirse comprendido e valorado cambia a súa forma de ver as cousas e tamén a maneira de expresarse. A motivación crecera dentro del e non podía deixar escapar a presentación do traballo de fin de curso. Os/as compañeiros/as inicialmente non tiñan ningunha esperanza en que Topito levara algo, mais cando viron o resultado final todos e todas quedaron abraiados/as. Topito por fin, sentíase apreciado e valorado.

Potencialidades: a partir da lectura deste conto podemos fomentar e mellorar, valores como o autoconcepto, a aceptación dun mesmo/a e grupal, a autoestima, o respecto polos/as demais e a diversidade, sempre dunha maneira positiva e construtiva. Destacando a importancia de romper coas etiquetas impostas, ben sexa mediante as nosas palabras ou os nosos actos cara aos nenos e nenas. Ademais, esta historia pode convidar á reflexión aos docentes e a tomar consciencia sobre a efectividade da nosa práctica, é dicir, pensar e deliberar se realmente estamos aportando grans de area aos nosos/as alumnos, se os estamos deixando ser libres, respectándoos e adaptando as súas necesidades. Por outro lado, esta reflexión tamén podería ser feita polas propias familias e meditar sobre as ferramentas que necesitan para chegar aos seus fillos e fillas.

Cuerdas

Solís, Pedro y Gerardo Domínguez (2016). Cuerdas, Madrid: Bruño, [32 pp.]. (ISBN: 978-84-696-2055-7).

Breve descripción formato y contenido: álbum ilustrado de Pedro Solís y Gerardo Domínguez, de formato rectangular (23,5x30 cm). Su cubierta presenta una imagen de una niña y un niño sentados en un banco de piedra, están vestidos con uniformes escolares, por lo que suponemos que están en el colegio. Si prestamos más atención, podemos observar que las muñecas de los dos niños están entrelazadas con una cuerda y que ambos están viendo el libro que tienen en sus piernas. Esta ilustración ocupa la parte central de la cubierta, mientras que en en la parte superior encontramos el título de la obra, el cual presenta una letra grande y una textura semejante a la que se produce cuando escribimos con tiza, todo ello acompañado del nombre del autor y un pequeño dibujo a la izquierda del niño sentado en una silla con una cámara de vídeo, grabando a la niña. Llama la atención la calidad del dibujo, ya que se parece a los dibujos hechos por un niño pequeño, además no está coloreado al completo. En la parte inferior de la cubierta se nos informa de que este libro contiene un DVD con el cortometraje en el que está basado el cuento. Las ilustraciones son dibujos 3D hechos a ordenador. Tanto la franja superior como inferior son de color naranja. Por otro lado, en la contracubierta encontramos el mismo fondo naranja con un breve fragmento donde se ofrece algunos datos que nos invitan a leer la obra. Además, hay un pequeño dibujo semejante al encontrado en la portada al lado del nombre del escritor, en el cual el niño esta vez está sentado en una silla de ruedas sujetando una cuerda y la niña sujeta una libreta, a la cual el viento le arranca las hojas. Tanto la cubierta como contracubierta son de cartoné.

En las guardas encontramos múltiples dibujos de los dos niños, situados en las dos páginas sobre un fondo amarillo y a un tamaño pequeño. Estas ilustraciones muestran a los pequeños jugando y realizando actividades propias del recreo, como por ejemplo golpeando una pelota o dibujando. Pero si analizamos en profundidad estas representaciones, veremos dos características muy significativas: que el niño algunas veces aparece en la silla de ruedas y en otras no, y que en muchos dibujos ellos aparecen relacionados con elementos cinematográficos, como películas, cámaras o carretes. El último detalle que captó mi atención fue que la niña está coloreada de rosa y el niño de azul, rasgo que más adelante comentaré. Con respecto a la portada, contiene una página de agradecimientos con otro dibujo de los protagonistas grabando un vídeo y en la siguiente página, el título en letras grandes, aunque de tamaño menor al de la cubierta y con la misma caligrafía, acompañado a su vez de una imagen semejante a la anterior. En la contraportada tenemos todos los datos de la obra y una frase perteneciente a la opinión de una psicóloga sobre el libro. Además, hay dos ilustraciones de los niños sobre el fondo amarillo que caracteriza a toda la obra.

Ya en el interior, encontramos una historia contada por la propia protagonista como narradora, en la cual nos explica cómo un niño nuevo llega a su clase y ella se convierte en su amiga a pesar de que el resto de la clase lo ignora por sus necesidades diferentes al resto. El niño, que se llama Nico, tiene parálisis cerebral, pero esto no impide que participe en los juegos que ella inventa. Aunque al final de la historia el niño se marcha, su amistad marca la vida de María, la protagonista, tan profundamente que se vuelve maestra y siempre lleva la cuerda con la cual lo ayudaba, símbolo característico de este cuento. Toda la historia está escrita en letra de tamaño medio, a lo largo de toda la página e intercalada con imágenes del cortometraje y pequeños dibujos de las diferentes actividades que los dos protagonistas hacían. En la hoja siguiente encontramos otras imágenes a todo ancho de página. Estas últimas ilustraciones se caracterizan por la gran expresividad en el rostro de sus personajes, debido a sus caras y ojos redondeados, por los tonos vivos y por un efecto en el cual parece que las fotografías son reales. De esta forma, podemos encontrar dos niveles de lectura, ya que, por un lado, se propicia la empatía, la socialización y la inclusión del lector, y por otro, se trabaja a la vez con el tema de la muerte en segundo plano, ya que no sabemos si Nico murió o se marchó para otro sitio. También estimula la imaginación debido este final abierto. Además, la secuencia final donde se ve a la protagonista de mayor es una pequeña ampliación del relato que nos ayuda a concluir la obra.

Todo esto, es contado a través de un narrador protagonista y tiene una arquitectura textual marcada por un lenguaje claro, lleno de metáforas y expresado desde una perspectiva de tranquilidad y cariño. Además, contiene diálogo, lo que hace que la historia parezca mucho más real y verídica. Por lo tanto, podemos decir que lo más importante de este libro no es tanto sus ilustraciones ni su formato, sino su contenido, que nos transmite la imaginación, inclusión y empatía que cualquier persona puede presentar en un caso como este. El cortometraje en el que está basado este cuento tuvo el Premio Goya al mejor cortometraje de animación en el 2014.

Potencialidades: Antes de abordar las potencialidades de una forma más directa, quiero expresar algunos aspectos que no me parecen positivos, y que creo que previamente deberíamos trabajar con nuestro alumnado. En primer lugar, este libro, aunque es conocido por estar basado en un cortometraje que recibió muchas opiniones positivas por su contenido inclusivo, a mí, no me parece una obra inclusiva, debido a que aborda el tema de las necesidades especiales como si fuera algo raro. Si esta obra fuera realmente inclusiva y no integradora, uno de los alumnos podría tener parálisis cerebral pero no por ello la obra debe centrarse solo en ese aspecto. Por otro lado, al principio del cuento, la profesora presenta a este alumno como un niño “un poco especial”, estas palabras no me parecen adecuadas, ya que está desde un principio clasificando y excluyendo al alumno. Por último, cambiaría los tonos de los dibujos pequeños, ya que la niña siempre aparece vestida de rosa y el niño de azul, rasgos que no ayudan a la coeducación y a la superación de los estereotipos de género.  

Como potencialidades de esta obra, podemos destacar su concepto de amistad, como algo trascendental y que influye en gran medida en las vidas de las personas. También podemos trabajar el proceso de crecimiento y maduración y cómo las cosas que hacemos desde pequeños influyen en nuestro futuro. De forma secundaria, podríamos incluir el tema de la muerte, al no saber exactamente qué pasó con el protagonista. Por último, podemos tratar el tema de las emociones, por la gran expresividad de sus personajes y la autoconfianza, dado que, aunque el resto de los niños marginan a Nico, a María esto no le importa y se vuelve su amiga.

Considero que su potencialidad principal es que este libro contiene el cortometraje, recurso que podemos visualizar en clase de forma previa a la lectura. Este material ayudará a entender la historia y a trabajar con los niños el lenguaje no verbal o la música, ya que todo está acompañado de una melodía.

Recursos educativos:

Solís, P. (2013). The Short film. Recuperado de http://www.cuerdasshort.com/video (Consultado el 20/04/2020)

Cortometraje Cuerdas, una historia sobre discapacidad Material para clase -Orientacion Andujar. (19 de febrero de 2014). Recuperado de:  https://www.orientacionandujar.es/2014/02/19/cortometraje-cuerdas-una-historia-sobre-discap acidad-material-para-clase/ (Consultado 20/04/2014)

De Puig Olivé, I. (2020). Guía didáctica para trabajar: Cuerdas [Pdf]. Recuperado de: Refile:///C:/Users/User/Downloads/3.Cuerdas.pdf (Consultado 20/04/2020).

LOS ZAPATOS DE MARTA

Margarit, Meritxell e Montañá, Marta (2009). Los zapatos de Marta. Barcelona: Editorial Mediterrània, [24 pp.]. (ISBN: 978-84-89622-96-8).

Descrición do formato e do contido: álbum ilustrado de Meritxell Margarit e Marta Montañá de formato rectangular e tamaño 21x21 cm, composto por 24 páxinas. A cuberta do álbum presenta os tres protagonistas da historia: Marta (a nena que naceu coa espina bífida), o seu irmán Lucas e un amigo chamado Nico. Na contra cuberta do libro atópase unha breve presentación do que se vai narrar no libro por parte da Federación de Asociacións de Espina Bífida e Hidrocefalia.

A historia que se narra xira arredor dos temas como o valor da amizade, a discapacidade física,a permisividade doutras persoas diferentes, o respecto, a xenerosidade ou a aceptación. O conto trata sobre a vida dunha nena chamada Marta, a cal naceu con espiña bífida, polo tanto ten dificultades para camiñar e ten que utilizar bastóns/muletas e uns zapatos especiais. Xunto coa protagonista, están o seu irmán Lucas e o seu amigo Nico, que pasará un fin de semana na súa casa, onde percibirá as necesidades e dificultades de Marta. O autor narra a historia describindo as características propias desta discapacidade.As ilustracións son de carácter realista e sinxelas, aparecen retratadas persoas con cores moi rechamantes, utilizando fondos brancos para así resaltar as imaxes.

Potencialidades educativas: a lectura deste álbum está recomendada para todo tipo de lectores, debido a que se pode reflexionar acerca dunha situación que ocorre na vida real. Os valores que trata como a amizade, a tolerancia e o respecto son útiles para traballar nunha aula, xa que son moi necesarios. É un álbum moi beneficioso para mellorar e favorecer a capacidade de aceptar os demais dunha maneira divertida, explicando conceptos como a espiña bífida, xa que é pouco frecuente nunha aula de Educación Infantil. A protagonista caracterízase pola superación, xa que logra vencer calquera obstáculo que se lle interpoña. É unha obra que dende o punto de vista educativo e social permite abordar con gran profundidade a diversidade funcional.

Recursos educativos:

Conto ‘Los zapatos de Marta’ en versión dixital. http://anpheb.es/wp-content/uploads/2018/10/los_zapatos_de_marta.pdf (consultado o 13/04/2020).

Lectura do conto por persoas adultas, realizando unha versión animada. https://www.youtube.com/watch?v=Xzbe7cRk5w0 (consultado o 13/04/2020).

Pilar (18/02/2013). Los zapatos de Marta. Discalibros: Libros en los que la diversidad funcional de algunamanera es la protagonista. Blogspot. http://discalibros.blogspot.com/2013/02/los-zapatos-de-marta.html 

Versión animada con imaxes da obra: https://www.youtube.com/watch?v=CzJY_TixW1U&t=42s (consultado o 13/04/2020).

Versión animada da obra:https://www.youtube.com/watch?v=U1SjlligmOQ (consultado o 13/04/2020).

Orellas de bolboreta

Aguilar, L. (2007). Orellas de bolboreta, ilust. André Neves, trad. Manuela Rodríguez. Pontevedra: Kalandraka,col. Minilibros, [32 pp.]. (ISBN 978-84-8464-662-4)

Breve descrición do formato e contido da obra: álbum ilustrado con texto de Luísa Aguilar, ilustracións de André Neves e tradución á lingua galega de Manuela Rodríguez. A edición manexada pertence á colección “Minilibros”, polo que o seu formato presenta capa branda e unha dimensións de moi reducido tamaño. A cuberta contén o título do libro e os nomes da autora, ilustrador e editorial. Tamén se aprecia unha ilustración dunha nena con moito pelo e ca cabeza máis grande que o resto do corpo, xunto cun fondo verde con flores e unha bolboreta como se estivera no campo. Isto pódemos dar a ver que a historia tal vez trata máis da súa cabeza por iso aparece máis grande aquí. Na contracuberta aparece a ilustración do campo coas flores, pero sen a nena nin a bolboreta. Na portada atopamos unha ilustración de casas, como se fose un pobo, ademais do título do libro e os nomes da autora, ilustracións e aditorial. Este libro foi traducido ao galego por Manuela Rodríguez (2007). A historia que se conta é a dunha nena da que se burlan os e as súas compañeiras e desde que a nai lle dá un consello, en vez de aprecialas como cousas feas apréciaas de mellor maneira e sempre ten unha resposta para cada burla. 

É un álbum ilustrado narrativo no que as ilustracións son necesarias. Nelas podemos ver que as personaxes son redondeadas coa cabeza máis grande que o corpo. Cada burla vaise desenvolvendo nunha páxina. Nas ilustracións podemos ver que utiliza seres da natureza ademais dos personaxes e unha bolboreta, ademais de cores claras, sobre todo, a laranxa e a verde. É un libro que esixe a implicación do lector para interaccionar coa historia que vai avanzando a través das diferentes burlas. O texto asenta no campo semántico do corpo e referentes da natureza ou da contorna máis inmediata da infancia, de grande interese para o lectorado potencial. Esta obra foi finalista do IV Premio Nacional Cittá di Bella (Italia, 2008), foi seleccionada polo Ministerio de Educación (Arxentina, 2015), forma parte do Plan Nacional de Lectura (PNL) e do Programa “Leggere senza Stereotipi” (Italia, 2015).

Potencialidades educativas: a lectura desta obra permite que nenas e nenos reflexione sobre o que lle ocorre á protagonista e entendan o importante que é traballar a autoestima e respectar a diversidade. Ademais falar sobre as características persoais permite entender que somo seres únicos, cunha personalidade, estilo e características físicas que nos individualizan. De modo paralelo, unha lectura atenta das imaxes da obra permítennos facer unha lectura máis profunda ao redor da interculturalidade, da situación social que viven as persoas de cor e da falta de recursos que, moitas veces, as condena á marxinalidade. Por outra parte, o pequeno tamaño desta edición é un elemento estimulante, dado que se adapta ao manexo das pequenas mans dos potenciais destinatarios.

Barbosa el pirata y las islas de las plumas

González, Jorge (2013). Barbosa, el pirata y las islas de las plumas, ilust. do autor, Barcelona: Bang Ediciones, col. Mamut. [40 pp.]. (ISBN 13: 978-84-15051-55-8).

Descrición do formato e do contido: álbum ilustrado do autor Jorge González. Na cuberta aparecen debuxados nun fondo amarelo os personaxes: un elefante, un crocodilo, un mosquito e un pirata. Na contracuberta, temos catro ilustracións máis do pirata e outro protagonista da historia, unha gaivota. Nas gardas iniciais temos o mar debuxado e nel o barco do pirata que leva a bordo o elefante, o crocodilo e o pirata. Na portada vemos o elefante durmindo e como se achega o mosquito ao barco e entra nel.

Os debuxos do álbum preséntanse coma un cómic, con diferentes viñetas en cada páxina, que van contando a historia sen necesidade de texto. A historia desenvólvese na temática mariñeira e pirata, predominando as cores azuis, amarelas e negras. A historia trata sobre o pirata Barbosa que está tranquilamente durmindo abordo do seu barco cando o esperta un mosquito. Barbosa e os seus tripulantes, un elefante e un crocodilo, comezan unha nova aventura. A través dun prismático, Barbosa mira unha gaivota que lle rouba o seu característico sombreiro de pirata. Os catro amigos, elefante, crocodilo, mosquito e Barbosa van na procura del. Chegan a unha illa onde hai moitas gaivotas diferentes e non saben onde está a que lle roubou o sombreiro. Cando por fin a atopan, Barbosa acha unha incrible sorpresa que lle fará cambiar de opinión e ter unha nova amizade.

Potencialidades: con este relato podemos traballar diferentes temáticas como son a amizade, a diversidade, compartir, a empatía etc. Que o álbum sexa soamente ilustrado, non teña texto, dá cabida á imaxinación, a que nenos e nenas poidan cada un facer a súa interpretación da historia, pór diferentes nomes aos protagonistas etc. Outra potencialidade educativa podería ser crear os diálogos e asociar esta obra con outras das moitas que coñecen sobre o tópico dos piratas na literatura infantil.

Recursos: na rede cóntase cun vídeo no que se conta a historia: Recuperado de https://www.youtube.com/watch?v=rahpUAjiytU (consultado o 13/04/2020).

¡No quiero el cabello rizado!

Ellen Anderson, Laura (2017). ¡No quiero el cabello rizado!, ilust. da autora, Barcelona: Picarona Editorial, col. Picarona, [32 pp.]. (ISBN 13: 978-84-16648-94-8).`

Descrición do formato da obra e do contido: álbum ilustrado da autora Laura Ellen Anderson. Na súa cuberta temos debuxada unha nena e o seu cabelo rizado ocupa o plano central cun fondo azul. Na contracuberta temos un fondo azul e diferentes debuxos da nena cun breve texto. Nas gardas iniciais e finais temos debuxado en vertical de cores laranxas diferentes tipos de rizos. A portada ten un fondo branco e nela repítese a imaxe da cuberta e os datos da obra.

O álbum ten un fondo branco sobre o que se debuxa a nena e o seu cabelo revolto. Algunhas ilustracións ocupan toda a páxina, predominando o dinamismo e a sensación de que algún dos rizos queda enmarañado no lector ou lectora. O texto da obra aparece en diferentes fontes e tamaños, é rimado para chamar a atención do público. A nena protagonista, ten o cabelo de cor rubia, polo que predomina esa cor en case todo o álbum.

A historia trata sobre unha nena que ten o cabelo rizado e ela o quere liso e sedoso. Durante o libro trata por todos os xeitos, xunto cos seus amigos e amigas, de estirar os seus rizos pero non é capaz, estes sempre volven a enredarse. Un día apoiada nunha árbore escoita a outra nena queixarse do seu pelo liso e sedoso, pois ela quereríao rizo. As dúas nenas danse conta de que non sempre se ten o que se quere, pero que hai que aprender a quererse tal e coma un é, sabendo apreciar as cousas que nos fan diferentes. Grazas á diferenza dos seus cabelos as dúas fanse amigas e comezan a divertirse xuntas.

Potencialidades: ler cos máis pequenos esta obra permite reflexionar sobre unha realidade, que é a de que todos somos diferentes e únicos. A lectura visual evidencia a interculturalidade, tal como se pode observar nos debuxos dos amigos e amigas da protagonista, os cales presentan trazos de diferentes culturas de todo o mundo. Outra temática é a autoestima, a confianza en un mesmo e a necesidade de aceptarnos tal e como somos.

Recursos: na rede atópanse vídeos que narran o conto e mostran as imaxes, como se pode seguir en:

https://www.youtube.com/watch?v=dtx84fetmZU (consultado o 10/4/20) e https://www.youtube.com/watch?v=TyUEHpRp6jI (consultado o 10/4/20).

Todos menos uno.

Battut, Éric (2011). Todos menos uno, Barcelona: Editorial libros del zorro rojo. [32 pp.]. (ISBN 13: 978-84-92412-84-6).

Descrición do formato e do contido: Todos menos uno é un álbum ilustrado de ÉricBatutt, cuxos temas principais son a aceptación dun mesmo e a diversidade. Non é fácil ser distinto debido ás críticas, pero conseguir ser feliz é posible. Este libro axuda a que os lectores perciban as críticas e discriminacións que reciben certas persoas por non ser iguais á maioría. Cada persoa debe aceptarse tal e como é, valorándose a si mesmo/a.

Desde o punto de vista formal, trátase dun libro de tapa dura, con formato cadrado 28x23 cm. Na cuberta pódese ver o título da obra, o nome do autor e a imaxe dun chícharo agarrando unha pluma moi grande, utilizando cores moi verdosas. A contracuberta é de cor verde tamén.

Desde o punto de vista do contido, este libro presenta a historia dun chícharo que quere ser diferente ao resto dos que vivían con el na súa casula, entón un día decidiu saltar dela. Percorreu varios lugares coñecendo outros animais. O chícharo ía fixándose e elixindo o que máis lle gustaba de cada animal para así sentirse ben consigo mesmo, por exemplo, ao pavo real arrancoulle unha pluma, pintouse da cor do tigre...., aspectos que se adiantan na cuberta do álbum.

Un tempo máis tarde volveu ao casulo cos compañeiros e todos se sorprenderon nun principio, aínda que despois ríanse e burlábanse del. Isto levou ao protagonista a cavar un burato na terra e agocharse nel, ata que tempo despois floreceu unha nova planta chea de chícharos felices e diferentes.

O texto conta cun narrador heterodiexético, o cal presenta ao protagonista, introduce o conflito e pecha a historia, de estrutura recorrente, con encadeamentos. O protagonista destaca pola súa sinxeleza e humildade. Utilízanse frasescurtas e as ilustracións achegan novos conceptos, por exemplo, nomes de animais, obxectos, os propios animais. As ilustracións aparecen en páxinas separadas, agás unha que ocupa a dobre páxina. Están realizadas sobre fondos brancos, nos que se van incorporando cores novas gradualmente.

Potencialidades educativas: Este álbum é recomendable para traballar con nenos/as para que vexan a importancia que ten a diversidade e a aceptación de un mesmo para ser feliz. Debemos respectar aos demais por moi distintos que sexan, os seus gustos, a súa vestimenta, as súas preferencias, é dicir, as súas decisións. É un libro que inspira a que cada persoa elixa o seu propio camiño en cada momento da súa vida. Dende pequenos dámoslle verdadeira importancia ao que pensan os demais de nós, con este libro podemos reflexionar acerca da importancia que lles damos a esas opinións e da maneira que inflúen sobre nós. Tamén se pode falar da integración, debido a que o chícharo estaba integrado cos demais pero el non se sentía a gusto, o que pode pasar perfectamente con alumnos/as nunha aula de educación infantil.

Recursos educativos

Carlos, J (2011). Soñando cuentos: http://sonandocuentos.blogspot.com/2011/04/todos-menos-uno.html

Opinión de JudithMilligan (Equipo boolino) acerca do libro: https://www.youtube.com/watch?v=EkpBDMvZpek

Pekeleke (2020): https://pekeleke.es/libros/todos-menos-uno-de-eric-battut/

Versión apoiada por imaxes da obra: https://www.youtube.com/watch?v=jJ7dSgeXLyY

Versión apoiada por imaxes da obra: https://www.youtube.com/watch?v=FnohWGEg5_M

Versión apoiada por imaxes da obra: https://www.youtube.com/watch?v=EOb8EIa2Jg0

Versión animada da obra: https://www.youtube.com/watch?v=PWhONec2WFc