Romero, Cristina (2017). El
Libro Violeta más allá del Rosa y el Azul, ilust. Francis Marín. Tenerife:
OB STARE, col. Letritas de amor, 22, 56 p. (ISBN: 978-84-946907-6-1).
Descrición do formato: Cristina Romero Millares é
unha escritora catalá. As súas obras máis vendidas son as pertencentes á
colección “Cuentos en Tribu”, e o libro violeta pertence a esta. As
ilustracións foron o resultado do traballo de Francis Marín. Atopámonos ante un
álbum ilustrado fabricado en cartoné e composto por 56 páxinas. A lingua na que
foi escrito é a castelá e está recomendado para nenas e nenos que teñan máis de
tres anos.
As cubertas caracterízanse
por estar tinxidas de violeta, como todo o libro, pero en diferentes tons. Na
cuberta atopamos, na parte posterior, o título en branco e en minúsculas. A
caligrafía lembra a textos antigos, xa que as letras son estreitas e alongadas.
Debaixo destas, está o nome da autora e do ilustrador. Un debuxo ocupa a
maioría do espazo. Na parte central, atopamos un mandala con motivos
xeométricos, que podería pertencer a algunha tribo. O bordo do mesmo está
composto por moitas bolboretas, que forman un círculo. Nos dous laterais están
trazadas dúas figuras, que recordan aos incas ou aos indios. Probablemente
representen aos últimos, xa que o contido do libro está relacionado con eles. A
parte central do mandala está oculta xa que a figura dunha persoa non deixa que
a desvelemos. Este ser humano podería ser un home ou unha muller, pero polos
xenitais, parece do sexo feminino. Podería ser unha nena polos seus trazos e
polas proporcións do seu corpo. Esta persoa está espida, tan só leva pendurada
unha capa violeta, un diadema de plumas e un bastón (que semella ser de mando),
ambos da mesma cor. A nena ten debuxada unha expresión alegre e calmada,
transmite paz e confianza. Na parte inferior da cuberta atopamos o nome da
editorial que deu vida ao conto e o seu logotipo.
Se lle damos a volta ao
libro, na parte superior, atopamos o nome da colección á que pertence e un
anaco do texto, cuxas letras son brancas e minúsculas. Cun fino trazado negro,
retratáronse a cinco persoas de diferente sexo, idade, altura e trazos. No
centro está a nena da cuberta e está rodeada por persoas que tamén transmiten
sosego e confianza. Todas se apoian unhas nas outras, o que simboliza o
compañeirismo e ese sentimento de tribo. Catro destas figuras levan plumas na
cabeza, xa que son indios e indias. Pero son persoas moi diferentes, como quere
reflectir este libro. As súas pernas e os seus pés semellan estar en harmonía
coa herba que se mestura cos seus corpos, xa que outro trazo que acompaña a
esta cultura é o contacto e respecto pola natureza. Na parte inferior da
contracuberta tamén atopamos a páxina web da editorial co seu logo.
As gardas do libro son case
iguais. Sobre un fondo lila, debúxanse espirais, ramas, flores, estrelas e
follas. Todos os elementos conforman unha ilustración que as cubre. No centro
das páxinas, atópase unha bolboreta de gran tamaño, cuxas ás se integran co
estampado. Este animal está asociado á beleza e á liberdade. Como veremos, ese
último substantivo é a meta á que quere chegar a autora con este conto. Ao amor
e á liberdade. O mesmo pasa nas gardas do final, nas que a maiores atopamos os
libros que nese momento conformaban a colección “Cuentos en Tribu” co seu
respectivo resumo. Tamén a rede social, neste caso Facebook, do propio libro e
a foto dunha axenda realizada pola autora, baseada en “El libro Rojo de las Niñas”.
Se pasamos a páxina das
gardas do principio, atopámonos cunha mensaxe que deixan a autora e o
ilustrador. Trátase dunha dedicatoria que marca o sentido da obra: “A la
diferencia, a la diversidad, que tejen este mundo. Al amor”. Esta frase,
escrita en letras malvas, está sobre un fondo branco cuxa textura se difumina
cun leve ton lila. Ademais, tamén debuxaron vexetación. A portada é moi similar
á cuberta, só que cambian as cores. A gama cromática segue sendo violeta, pero
desta vez o fondo componse por ese branco que describín antes. O título
escribiuse en negro menos a palabra “rosa” e “azul”, que están tinguidas coas
súas respectivas cores. Á esquerda, atópanse os datos bibliográficos do libro e
a información de que está impreso en papel ecolóxico. A obra en si, segue esta
gama cromática e o mesmo estilo de ilustración. O texto está escrito en
minúsculas, cuxo tamaño non é demasiado grande.
Contido: Como se di no libro, gran
parte do noso destino estará sesgado polo simple feito de nacer cun tipo de
xenitais ou outro. De feito, incluso antes do parto isto xa comezará a
afectarnos. A roupa que nos merca (se pode) a nosa familia, os xoguetes, a
decoración da habitación… rosa ou azul. O título reflicte que debemos ir máis
alá dos convencionalismos. Deixar atrás os estereotipos de xénero. Presenta ao
violeta case coma esa cor redentora. Este ton representa o feminismo, que loita
pola supresión das cadeas das mulleres, porque somos as máis afectadas do
tecido patriarcal.
O conto di que os indios,
que representan unha tribo equilibrada, libre e amorosa, escollían a roupa dos
seus bebés para que fose neutral e cada un, independentemente do seu sexo, se
puidese desenvolver como persoa. Condena os “moldes” aos que estamos sometidas
e sometidos, pero lanza a mensaxe esperanzadora do amor. “El amor no necesita
que te definas. Ni que te cubras de ninguna etiqueta”. Convida a que o busques
alá onde te sintas ben, onde non escondas quen es. Onde non te maltraten.
Contra a opresión dos estereotipos, Cristina promulga a diversidade como algo
positivo e necesario, sen necesidade de aplicarse unha etiqueta que nos
condicione.
O texto é claro, as frases
que emprega son curtas. Non hai diálogos, tan só unha narración que se dirixe á
lectora/lector en diferentes persoas, ás veces en primeira do plural (“desde
que nacemos…”) e outras en segunda persoa do singular (“la vida quiere que la
pintes…”). Isto fai que o texto sexa máis próximo e emotivo, xa que apela
directamente ao lector. Non conta unha historia en si, senón que describe unha
situación, a do noso mundo. Emprega metáforas como “Que la transformes (á vida)
con la fecunda sintonía de tu propio camino”. Este tipo de afirmacións
gardan un coidado simbolismo.
As ilustracións acompañan ao
texto dun xeito exquisito. Todas están debuxadas sobre un fondo violeta, máis
ou menos escuro. Esta cor é a única presente, pero en diferentes tonalidades,
feito claramente simbólico. Atopamos moitos tipos de planos: enteiro, cenital,
medio, detalle… A maioría de debuxos ocupan só unha, pero hainos que están a
dobre páxina. O trazado dos contornos é fino, coma se un lapis desvarara por
eles. As persoas que se representan son moi diversas, aínda que coa mesma cor
da pel (lila). Na gran maioría das ocasións están núas, simbolizando así o seu
estado de natureza máis primitivo e o seu amor pola terra. Estas persoas son
indias, como podemos observar pola plumaxe dalgunhas cabezas, polo contacto
permanente coa natureza, polo espírito de tribo que transmiten… As facianas
delas son bastante calmadas, sen excesivos trazos, pero moi eficaces na
transmisión de estados. Eu diría que paz, calma e benestar. Hai imaxes
simbólicas como unha na que se pode observar un bebé humano como xermolo dun
mundo novo, ao carón dunha toupa que por fin sae do toco.
Potencialidades: Con este conto pódense
tratar moitos temas. Para comezar, o principal son os estereotipos. Poderíamos
estar ante unha proposta de abolición do xénero, xa que como dixo Simone de
Beauvoir, o xénero é unha construción social, polo tanto está nas nosas mans
mudar eses moldes. No conto dise que non nos podemos deixar coartar nin
influenciar por estas etiquetas. Cada persoa, independentemente de se ten
vaxina ou pene, debería poder vestir, xogar, relacionarse como queira (sempre
sen atentar contra os dereitos da outra). Isto debemos transmitirllo ás novas
xeracións para que pouco a pouco nos libremos desta lastra e poidamos ser máis
libres e, polo tanto, máis felices. A autoestima é outro punto a tratar xunto
coa aceptación de nós mesmas. Dende Educación Infantil é moi importante que
traballemos o autoconcepto para que as crianzas se desenvolvan do mellor xeito
posible, cousa que afectará ao ámbito académico e á súa privacidade. Unha boa
saúde mental comeza estando en paz con nós mesmos. O libro lanza mensaxes como
“eres extraordinario (...) eres un milagro”, as cales nos dan pé para traballar
o anteriormente mencionado. Por último, incluso poderíamos tratar a violencia
de xénero ou en xeral, depende de como o enfoquemos. O conto anima a buscar un
lugar onde poidamos ser nós e que non nos quedemos onde doe ou onde nos amen
sen condicións. Debemos transmitir esta mensaxe a nenas e nenos, o amor non doe.
A túa parella non che pode facer dano, outra cousa é que a vida nos presente
moitos paradigmas, tanto bos coma malos, pero “quien bien te quiere, NO te hará
llorar”. Se lle inculcamos o contrario ás crianzas, crearán nas súas cabezas
unha imaxe de amor tóxico, chegando no peor dos casos a normalizar a violencia
no ámbito da parella.
